10-21-2007, 09:59 AM
Overclock Nedir, Nasıl Yapılır ?
Hız yükseltme", "hız aşırtma" gibi terimlerle Türkçe karşılığı ifade edilen overclock, bilgisayar bileşenlerinin daha hızlı çalıştırılmasını özetleyen bir kavram aslında. Basitçe açmak gerekirse, donanımlarımız, belli bir zaman diliminde belli miktarda işlem yapar. Bu zaman dilimini belirleyen çekirdeğin her bir saat vuruşunda, daha çok işlem yapmak için anakart, işlemci, RAM ekran kartı gibi bileşenler standart çalışma değerlerinin üstüne çıkarılmak için ayarlanır. Bu ayarların başarıyla uygulanması sonucu, sistem daha yüksek hızlarda çalışarak programlarınızın görevlerinini daha çabuk yerine getirmelerini sağlar. İşte kısaca bu operasyona overclock diyebiliriz.
Overclock yapmaya yeni yeni heveslenene kullanıcıların genelde ilk akıllarına takılan soru nasıl olur da bir işlemci kendi standart fabrika çıkış hızlarından daha üst hızlarda çalışabiliyor olur genellikle. Bir işlemci'nin kendi saat hızlarından daha yüksek hızlarda çalışmasını şöyle açıklayabiliriz. Ayni serideki işlemcilerin hepsi wafer adı verilen tabakalardan elde ediliyor. Bu işlemciler arasında tasarımsal olarak herhangi bir farklılık bulunmuyor. Örneğin işlemcilerin hepsi 3GHz olarak üretiliyor. Üreticinin yaptığı zorlu testlerden başarıyla gecen bu işlemciler 3GHz olarak etiketlenip kutulanıyor ve satışa hazır hale getiriliyor . Bu testlerden geçemeyen işlemciler ise daha düşük hızlarda tekrar tekrar test edilerek, bu testleri geçebildikleri hızlar saptanıyor ve o hızlarda etiketlenip kutulanıyorlar. AMD veya Intel' in yaptığı bu testler oldukça zorlu ve ağır testlerdir. Günümüz koşullarında birçok kullanıcının kullandığı uygulamalar işlemciler üzerinde üretici firmaların yaptığı testlerdeki yükü bindiremediği için aldığınız işlemciyi overclock (hız aşırtma ) ile daha yüksek hızlara çıkarıp oldukça stabil olarak kullanmanız olası.
Ayrıca pazardaki rekabet koşulları ve üreticilerin işlemcilerini piyasa koşullarına göre konumlandırma politikaları yüzünden zaman zaman birçok işlemci kendi standart saat hızları yerine daha düşük saat hızlarından piyasaya sürülebiliyor. Buda işlemcilerin overclock olabilme potansiyellerin arttırabiliyor.
Neden Kullanıcılar Overclock Yapma İhtiyacı Duyar?
Overclock yapma ihtiyacının farklı sebepleri vardır.Bunlardan ilki maddi unsurlardır. Kullanıcılar genelde 200 MHz' lik saat hızı farkına 100$ para farkı vermek yerine genelde bir düşük modeli alırım ve overclock yaparak 100$ kara geçerim mantığı ile overclock işine girişmekteler. Aynı durum ekran kartları içinde geçerlidir. Bir oyun sırasında artık FPS' nin yetmediği durumlarda yeni bir ekran kartı almak yerine overclock yaparak belli bir FPS kazanımı elde edip bir sure daha yeni ekran kartı almadan ellerindeki ekran kartını overclock ile kullanmaya devam ederler. Yani üstte dediğimiz gibi Overclock yapanların bir bölümü ihtiyaçtan bu işe girişirler Ama başka bir kullanıcı grubu ise Overclock' u bir hobi olarak benimseyip zevk için yaparlar. Bu grupta yer alan kullanıcılar 300$' lık işlemcilerini en yüksek seviyede overclock edebilmek hatta rekorlar kırabilmek için 1000$'lara satılan bazı özel donanımları bile almaktan kaçınmazlar. Ayrıca birde bu işi profesyonel olarak yapan bir grup var. Bunlara işlemcileri ve gerekli diğer donanımları üretici firmalar sağlamakta. Bu gruptaki kullanıcılar işlemcileri günlük kullanıcıların kullandığı uygulamalardan yola çıkarak aşırı derecede zorlamakta ve üretici firmaya karşılaştıkları olumsuzlukları bildirmekteler. Yine bunların içinden bir grupta firmanın ürünü ile overclock rekorları kırarak el altından firmanın popülaritesini arttırmak için çalışırlar. Ama bu gruptaki kullanıcılar üst düzey extreme kullanıcılardır.
İşlemciye Overclock Yapalım
Önemli;
Overclock yapılan donanımlar genellikle garanti kapsamından çıkarlar. Overclock işlemi esnasında zarar gören donanımlarınızı distribütör yada yetkili firma büyük ihtimalle telafi etmeyecektir. Bu durumu unutmamanızda fayda var.
İşlemcimiz overclock edebilmek için öncelik işlemciyi iyi analiz edebilmek gereklidir. Çünkü her işlemcinin kendine ait belli veriyolu sınırları vardır. Öncelikle bunları belirlemek gerekir. İşlemci hızını işlemcinin saat çarpanının, fsb (front side bus) denilen veriyolu hızıyla çarpılması sonucu ortaya çıkan sayı belirler. Yani işlemciyi overclock edebilmek için ya fsb'si ile oynayacağız yada çarpanlarını değiştireceğiz. Günümüzde işlemci çarpanlarını yükseltebilmek pek mümkün olmuyor Yeni ve güncel işlemcilerde çarpan genelde sadece düşürülebiliyor. Hem Intel' de hemde AMD' de genelde çarpanlar kilitli olarak gelirler sadece mesela AMD' nin Fx serisi gibi bazı özel ve pahalı işlemcilerde çarpanlar açık olarak gelirler. Çarpan kilidini değiştiremeyeceğimize göre biz FSB üzerinden Overclock yapmaya çalışacağız. Zaten FSB üzerinden yapılan overclock genel sistem performansını çarpan kilidi ile yapılan overclock denemelerine göre daha çok artıracaktır. Çünkü yüksek fsb hızlarında buna bağlı olarak,bellek kontrolcüsü, ve AGP/PCI saat hızları da artar.Tabi AGP/PCI saat hızları yüksek overclock uygulamalarında sorun çıkarabildiği için stabilite' yi olumsuz yönde etkileyebiliyorlar. Ama güncel anakartların neredeyse tamamı AGP/PCI saat hızlarını sabitleyebilme özelliğine sahipler.
FSB hızından yola çıkarak overclock yapacağımıza göre ilk önce bios' tan çarpan kilidini düşürmeliyiz. Çarpan kilidini düşürerek işlemci iç frekansından doğabilecek sorunları daha en baştan en aza indirmiş olacağız. Bu sayede FSB' nin çıkabileceği maksimum değerleri bulabilmemiz kolaylaşacak. FSB değerlerini değiştirebilmek için Bios' tan ilgili bölüme girebilmemiz gerekir ki genelde bioslarda FSB ve benzer ayarlar Advanced Chipset Features başlığı altında bulunurlar. FSB ayarlarını değiştirebileceğimiz yeri bulduktan sonra yavaş yavaş küçük aralıklar ile FSB' yi yükseltmeye başlayabiliriz. Örneğin 1800Mhz de çalışan bir Athlon64 3000 Venice işlemcinin FSB hızı 200 MHz' dir Bu durumda, işlemci çarpanı 9' dur. Mesela çarpan kilitli olduğu ve çarpanı yukarı doğru arttıramayacağımız için FSB' yi mesela 220' ye yükselttiğimizde işlemcimizin hızı 220x9=1980Mhz' e çıkacaktır. FSB' yi 222 yaptığımızda ise işlemcimiz 2000MHz yani 2Ghz de çalışmaya başlayacaktır. Tabii FSB hızının artması ile artan hızı her aşmada değişik test programları ile birlikte test etmek günlük kullanımda elde edilen hızın stabil olup olmayacağının da göstergesi olacaktır. Tabii artan FSB ile birlikte ram hızımız da artacak. Örneğin 200 FSB de çalışan işlemciniz ile birlikte standart hızı 200Mhz olan DDR400 bellek ( DDR400'ler genelde 400Mhz olarak bilinirler ama gerçek hızları 200Mhz' dir. Çift taraflı veri taşıma özelliklerinden dolayı efektif çalışma hızları 400Mhz'dir ) kullanıyorsunuz diyelim. İşlemci FSB' sini 220Mhz' e çıkardığınız zaman senkronize olarak ram hızınız da 220' ye çıkacaktır. Eğer özellikle overclock için üretilmiş özel ramlerden kullanmıyorsanız belli bir noktadan sonra ramleriniz sisteminizin zayıf halkası olacaktır ve sistem donmaları yada kilitlenmeleri başlayacaktır. Bunu aşmak için ram bölenlerini kullanmak mümkün. Yazının ilerleyen bölümlerinde ramlerle ilgili detaylı bilgileri de vereceğiz.
İşlemci Voltajı
FSB'yi yada Çarpan'ı yükselttiğimiz de işlemci doğal olarak daha yüksek saat hızlarında çalışmaya başlayacaktır. Belli bir seviyeye kadar bu gidebilir ama bir noktadan sonra sistem stabilitesi bozulmaya başlayacak uygulamaların çalışması kararsızlaşacaktır. Buna sebep olarak işlemcinin yüksek hızda bazı sinyalleri kaçırması gösterilebilir. Ancak verilecek ekstra voltaj ile birlikte bu durum değişebilir.Voltaj değişikliğine hangi düzeyde ihtiyaç duyulacağı, ancak denemeler yapılarak anlaşılabilir. Belli bir hızdan sonra, sistemde belli aralıklarla donmalar olur, uygulamalar veri kaybetmeye başlarsa, bu hız ve üstünde küçük bir voltaj artışı yapılıp bir değişiklik olup olmadığı test edilebilir. Örnek vermek gerekirse AMD'nin Athlon64 3000 Veniceleri genelde 2500Mhz'e kadar ekstra voltaj vermeden overclock olabilirken 2500Mhz üstüne overclock edebilmek için işlemciye ekstra voltaj vermek gerekebilir. Gelişen teknoloji ve düşen üretim teknolojileri sayesinde günümüzde işlemciler 65nm (şuan için sadece Intel işlemcileri) üretim teknolojisi ile üretilebilmekte bu sayede daha düşük voltaj ile çalışabilmekteler. Bu sayede işlemciye belli bir oranda -15 fazla voltaj verilebilir fakat daha fazlası özellikle standart işlemci soğutucuları kullanılan sistemlerde ısı problemlerini sebep olabilir. Uzun süreli ısı problemleri de işlemcilerin ömrünü kısaltabilir. Ayrıca AMD işlemcilerin üzerlerindeki bellek kontrolcüleri de yüksek voltaja karşı aşırı duyarlılık gösterebilmekteler. Yine AMD işlemciler de 1.7v gibi yüksek voltaj değerlerinde işlemciyi uzun sure özellikle de standart hava soğutma ile kullanmak bile bile ölüme gitmekten farklı olmayacaktır. Çünkü bu değerler de uzun sure kullanım işlemci'nin yanmasına kadar gidebilen sorunlara yol açacaktır.
Overclock' da Ram' lerin Etkisi;
İşlemciden sonra ramlerinde sınırını bulabilmek oldukça önemlidir. Bunu da cpu:ram oranını değiştirerek deneme yanılma yoluyla bulacağız. Zaten hali hazırda elinizin altında DDR500, DDR600 gibi DDR1 yada DDR2-667 yada 800Mhz'lik ramleriniz varsa ram bölenini kullanmadan fsb yükselterek overclokda yüksek başarım elde edebilirsiniz. Fakat ramlerimiz DDR 400 yada daha yavaş ve düşük modellerden birisiyse eğer 1:1 cpu/ram oranını büyük ihtimalle kaldırmayacaktır. Bu durumda mecburen ramleri daha düşük bir değerde çalıştırmak zorunda kalacağız mesela 3:2 yada 5:4 gibi. Fakat ramlerde bazen durum belli olmayabilir. Bazı işlemcilerde olduğu gibi elinize tesadüfen modülleri sağlam ve yüksek performansı kaldırabilecek DDR400 ramler normalde bu değerlerde çalışması gerekiyorken birden sürpriz yapıyor ve olması gerekenden daha yüksek performansta mesela DDR 500 hızlarında bile çalışabiliyor. Bunu deneyerek bulacaksınız. Aynı cpu gibi denediniz ve bir yerden sonra sistem çakıldı. Daha önce fsb arttırım yolu ile işlemcimizin sınırını bulduğumuz için cpu dan şüphelenmemize gerek yok. Bu durumu aşabilmek için işlemci uyguladığımızı yolu ramlerde de uygulayarak voltaj arttırımına gidilebilir. Ramlerde de yavaş adımlar ile voltajı arttırarak stabil çalışabildiği en yüksek değerleri bulabiliriz. Fakat her ram işlemcilerde olduğu gibi fazla voltajı sevebilecek diye bir durum söz konusu değil. Mesela TCCD bellek modüllerine sahip ramler yüksek fb'ye mesela 300Mhz'e kadar çıkabilmekteler ama fazla voltajı sevmezler. Örneğin 3v'de kullanılacak TCCD bellekler ( Örneğin Gskill'in TCCD bellek modüllerine sahip F1 serisi ramleri ) kısa sürede iş göremez hale gelebiliyorlar.
Ramlerinde sınırını bulduk şimdi geldik ram timingleriyle (zamanlamalar) oynamaya yani ramlerimizi daha düşük CL (Cas Latency) değerleriyle daha agresif çalışmaya zorlamaya. Düşük CL değeri daha hızlı veri hareketi sağlayacağı için daha fazla performans getirecektir. CL değerleri üzerindeki değişiklikleri biosumuzdaki Advanced Chipset Features üzerinden yapabilirsiniz. Günlük kullanımda alacağınız standart DDR400 ramler genellikle gecikme değerleri olarak 200 (efektif 400)Mhz'de 2,5-3-3-7 değerlerinde çalışabilmekteler. Ama özellikle yüksek overclock sonucu daha önce dediğimiz gibi standart ramlerde özellikle bu bu değerlerden fedakarlık yapmak gerekir. Örneğin elinizdeki standart 200 (efektif 400)Mhz'lik ramler işlemci fsb'sini genellikle 225-230 Mhz'ler civarı anca gecikme sürelerini yükselterek elde edebilirsiniz ki CL 2,5 değerini CL 3 yaparak bile raminiz biraz daha yüksek mhz'e çıkmasını sağlayabilirsiniz. Ama bilemeniz gerek SuperPi gibi işlemci bellek testi yapan uygulamalar yüksek mhz düşük timig değerleri ile yüksek başarı gösterebilir.
Overclock İçin Uygun Anakart Seçimi
Özellikle overclock yapmak isteyen kullanıcıların işlemciden de önce dikkat etmeleri gereken komponent anakarttır. Çünkü elinizde ne kadar overclock'a yatkın işlemci yada bellek olsa bile anakartınız overclock için gerekli belli kriterleri yerine getiremiyorsa eğer overclock yapmak ya imkansız olacak yada birçok detay ile gereksiz yere uğraşmaktan kabus haline dönüşecektir. Günümüzde artık birçok anakart FSB ve Çarpan ayarlarını bios üzerinden değiştirmenize olanak tanımaktadır. Hatta yine güncel birçok anakartta işlemci ve belleğe giden voltajlara da müdahale edebilmek mümkün. Tabii anakartların overclock yapabilmek için verdiği bu özelliklerin seviyesi markadan markaya göre de değişmektedir.
Windows Üzerinden Overclock
Anakartların bioslarının dışında Windows üzerinden bazı programlar ile de overclcok yapabilmek mümkün. Başta Clockgen olmak üzere artık birçok anakart üreticisi anakartlarının yanında verdikleri cd içine overclock yapabilmeye yarayan bazı araçlar koymaktalar. Bios üzerinden olduğu gibi Windows üzerinden de overlcok yapılabilir ama böyle yapılacak bir overclock denemesinde yaşanacak sorunlar biosdan yapılana göre artabilir. Bunda en büyük etken Windows işletim sisteminin kendi yapısı. Özellikle Windows üzerinden yapılan hatalı overclock çalışmalarında işletim sistemini system dosyaları çok çabuk etkilenip işletim sistemin çökmesine ve sonrasında başa format olmak üzere meşakkatli bir yola girmenize neden olabilir. Bu sebeple mümkün olduğu kadar overclock çalışmalarını bios üzerinde yapmaya gayret göstermeliyiz.
Soğutma
Her şey başarılı bir overclock işlemi ile bitmiyor maalesef. Overclock işlemini yaptıktan sonra işlemci'nin ısı durumunu da iyi takip altına almak gerekiyor. Günümüzde işlemcileri soğutmak için hava soğutma, su soğutma , gaz soğutma ve nitrojenli soğutma gibi değişik çözümler bulunmakta. Bu soğutma çözümlerinden yaygın olanlar hava soğutma ki bu bildiğimiz klasik işlemci fanları ile sağlanıyor. Ayrıca yavaş yavaş su soğutma çözümleri de yaygınlaşmaya başladı. Başta Thermaltake ve Gigabyte olmak üzere değişik firmalar hazır su suğutma çözümleri satmaktalar. İşlemci soğutma da fiyat/performans oranı en yüksek çözüm standart hava soğutmadır. Zaten birçok overclockçu'ya hava soğutma çözümleri kafi gelebilmekte. Hava soğutmaları genelde ısı emici ve fan (HSF) olmak üzere 2 parçadan oluşurlar. Bu fanlar artık devir ayarlı çalışabildikleri için gerek yazılımsal gerekse çoğu fan'ın 5.25 'lik ön kasa slotuna takılabilecek kontrolcüleri yardımı ile yüksek işlemci gücü gerektirmeyen uygulamalarda fan hızı düşürülerek daha sessiz bir ortam el edilebilir.
Isı emicinin temel görevi işlemci üzerindeki ısıyı dağıtarak havaya vermektir. Isı emicinin hava ile temas eden alanı ne kadar geniş olursa soğutmadan elde edilebilecek performansta o kadar iyi olacaktır. Yani ısı emici ne kadar büyük olursa soğutmadan elde edilecek sonuçta o kadar kaliteli olacaktır. Yalnız anakart üzerinde ısı emicinin yerleştirilmesi için ayrılan alan az olduğu için soğutucularda belirlenen bir limit bulunmaktadır. Isı emicilerin genel ağırılığı 450 gramı geçmemelidir. Bunu geçtiği zaman " PCB " denilen baskılı devrenin zarar görmesi kuvvetle muhtemeldir. Isı emicinin yanı sıra ısı emicinin yapımında kullanılan metal de oldukça önemlidir. Isının iletimini en iyi sağlayan metallerden biri olan bakır il üretilen ısı emiciler en iyi sonucu vereceklerdir. Bugün piyasada bakır, alüminyum, alüminyum-bakır karışımından oluşan değişik ısı emiciler bulunabilmekte. Genelde ucuz olması ve kolayca işlenebilmesinden dolayı ısı emicilerde alüminyum kullanılır. Ayrıca ısı emici ile işlemci arasındaki sıcaklık alış verişi daha verimli hale getirebilmek için Termal macunlarda kullanabilirsiniz. Bugün piyasada yaygın olarak kullanılan ve işlemcilerin yanında da gelen beyaz termal macunlar tatminkar sonuçlar vermekten uzaklar. Bu tip macunlar yerine alaşımında yüksek miktarda gümüş bulunan termal macunları ki örneğin Artic Silver 5'in alaşımında. Tek başına ısı emici ve termal macunlar işlemciyi soğutmaya yetmezler ayrıca ısı emici üzerinde bir de fan kullanmalısınız. Bu fan ile ısı emicinin emdiği ısıyı havaya dağıtmak için gerekli. Alacağınız fan da dikkat etmeniz gereken en önemli özelliklerin başında devir hızının ayarlanıp ayarlanmadığı geliyor. Piyasada birçok ledli ışıklara ve diğer gösterişli unsurlara sahip birçok fan bulunmakta. Fakat bunların birçoğu maalesef başarılı sonuçlar veremiyor. Bunlardan ziyade Thermaltake, Cooler Master, Silverstone gibi markaların fanları ısı emiciler ile birlikte işlemci üzerinde kullanılabilirler.
Ayrıca su soğutma sistemlerini de kullanma imkanınız bulunmakta. Bugün birçok büyük üretici hazır su soğutma sistemleri satmakta. Su soğutma sistemlerine genelde soğutma performansından ziyade ses seviyesini düşürmek için geçilmekte. Tabi ki su soğutma sistemlerinin soğutma performansları hava yani fanlı sistemler ile elde edilen sonuçlardan daha iyi olacaktır ama temel geçiş sebebi sessizliktir. Piyasada başta Zalman Reserator olmak üzere Themaltak ve Gigabyte'ın su soğutma çözümlerini bulabilmek mümkün.
Hız yükseltme", "hız aşırtma" gibi terimlerle Türkçe karşılığı ifade edilen overclock, bilgisayar bileşenlerinin daha hızlı çalıştırılmasını özetleyen bir kavram aslında. Basitçe açmak gerekirse, donanımlarımız, belli bir zaman diliminde belli miktarda işlem yapar. Bu zaman dilimini belirleyen çekirdeğin her bir saat vuruşunda, daha çok işlem yapmak için anakart, işlemci, RAM ekran kartı gibi bileşenler standart çalışma değerlerinin üstüne çıkarılmak için ayarlanır. Bu ayarların başarıyla uygulanması sonucu, sistem daha yüksek hızlarda çalışarak programlarınızın görevlerinini daha çabuk yerine getirmelerini sağlar. İşte kısaca bu operasyona overclock diyebiliriz.
Overclock yapmaya yeni yeni heveslenene kullanıcıların genelde ilk akıllarına takılan soru nasıl olur da bir işlemci kendi standart fabrika çıkış hızlarından daha üst hızlarda çalışabiliyor olur genellikle. Bir işlemci'nin kendi saat hızlarından daha yüksek hızlarda çalışmasını şöyle açıklayabiliriz. Ayni serideki işlemcilerin hepsi wafer adı verilen tabakalardan elde ediliyor. Bu işlemciler arasında tasarımsal olarak herhangi bir farklılık bulunmuyor. Örneğin işlemcilerin hepsi 3GHz olarak üretiliyor. Üreticinin yaptığı zorlu testlerden başarıyla gecen bu işlemciler 3GHz olarak etiketlenip kutulanıyor ve satışa hazır hale getiriliyor . Bu testlerden geçemeyen işlemciler ise daha düşük hızlarda tekrar tekrar test edilerek, bu testleri geçebildikleri hızlar saptanıyor ve o hızlarda etiketlenip kutulanıyorlar. AMD veya Intel' in yaptığı bu testler oldukça zorlu ve ağır testlerdir. Günümüz koşullarında birçok kullanıcının kullandığı uygulamalar işlemciler üzerinde üretici firmaların yaptığı testlerdeki yükü bindiremediği için aldığınız işlemciyi overclock (hız aşırtma ) ile daha yüksek hızlara çıkarıp oldukça stabil olarak kullanmanız olası.
Ayrıca pazardaki rekabet koşulları ve üreticilerin işlemcilerini piyasa koşullarına göre konumlandırma politikaları yüzünden zaman zaman birçok işlemci kendi standart saat hızları yerine daha düşük saat hızlarından piyasaya sürülebiliyor. Buda işlemcilerin overclock olabilme potansiyellerin arttırabiliyor.
Neden Kullanıcılar Overclock Yapma İhtiyacı Duyar?
Overclock yapma ihtiyacının farklı sebepleri vardır.Bunlardan ilki maddi unsurlardır. Kullanıcılar genelde 200 MHz' lik saat hızı farkına 100$ para farkı vermek yerine genelde bir düşük modeli alırım ve overclock yaparak 100$ kara geçerim mantığı ile overclock işine girişmekteler. Aynı durum ekran kartları içinde geçerlidir. Bir oyun sırasında artık FPS' nin yetmediği durumlarda yeni bir ekran kartı almak yerine overclock yaparak belli bir FPS kazanımı elde edip bir sure daha yeni ekran kartı almadan ellerindeki ekran kartını overclock ile kullanmaya devam ederler. Yani üstte dediğimiz gibi Overclock yapanların bir bölümü ihtiyaçtan bu işe girişirler Ama başka bir kullanıcı grubu ise Overclock' u bir hobi olarak benimseyip zevk için yaparlar. Bu grupta yer alan kullanıcılar 300$' lık işlemcilerini en yüksek seviyede overclock edebilmek hatta rekorlar kırabilmek için 1000$'lara satılan bazı özel donanımları bile almaktan kaçınmazlar. Ayrıca birde bu işi profesyonel olarak yapan bir grup var. Bunlara işlemcileri ve gerekli diğer donanımları üretici firmalar sağlamakta. Bu gruptaki kullanıcılar işlemcileri günlük kullanıcıların kullandığı uygulamalardan yola çıkarak aşırı derecede zorlamakta ve üretici firmaya karşılaştıkları olumsuzlukları bildirmekteler. Yine bunların içinden bir grupta firmanın ürünü ile overclock rekorları kırarak el altından firmanın popülaritesini arttırmak için çalışırlar. Ama bu gruptaki kullanıcılar üst düzey extreme kullanıcılardır.
İşlemciye Overclock Yapalım
Önemli;
Overclock yapılan donanımlar genellikle garanti kapsamından çıkarlar. Overclock işlemi esnasında zarar gören donanımlarınızı distribütör yada yetkili firma büyük ihtimalle telafi etmeyecektir. Bu durumu unutmamanızda fayda var.
İşlemcimiz overclock edebilmek için öncelik işlemciyi iyi analiz edebilmek gereklidir. Çünkü her işlemcinin kendine ait belli veriyolu sınırları vardır. Öncelikle bunları belirlemek gerekir. İşlemci hızını işlemcinin saat çarpanının, fsb (front side bus) denilen veriyolu hızıyla çarpılması sonucu ortaya çıkan sayı belirler. Yani işlemciyi overclock edebilmek için ya fsb'si ile oynayacağız yada çarpanlarını değiştireceğiz. Günümüzde işlemci çarpanlarını yükseltebilmek pek mümkün olmuyor Yeni ve güncel işlemcilerde çarpan genelde sadece düşürülebiliyor. Hem Intel' de hemde AMD' de genelde çarpanlar kilitli olarak gelirler sadece mesela AMD' nin Fx serisi gibi bazı özel ve pahalı işlemcilerde çarpanlar açık olarak gelirler. Çarpan kilidini değiştiremeyeceğimize göre biz FSB üzerinden Overclock yapmaya çalışacağız. Zaten FSB üzerinden yapılan overclock genel sistem performansını çarpan kilidi ile yapılan overclock denemelerine göre daha çok artıracaktır. Çünkü yüksek fsb hızlarında buna bağlı olarak,bellek kontrolcüsü, ve AGP/PCI saat hızları da artar.Tabi AGP/PCI saat hızları yüksek overclock uygulamalarında sorun çıkarabildiği için stabilite' yi olumsuz yönde etkileyebiliyorlar. Ama güncel anakartların neredeyse tamamı AGP/PCI saat hızlarını sabitleyebilme özelliğine sahipler.
FSB hızından yola çıkarak overclock yapacağımıza göre ilk önce bios' tan çarpan kilidini düşürmeliyiz. Çarpan kilidini düşürerek işlemci iç frekansından doğabilecek sorunları daha en baştan en aza indirmiş olacağız. Bu sayede FSB' nin çıkabileceği maksimum değerleri bulabilmemiz kolaylaşacak. FSB değerlerini değiştirebilmek için Bios' tan ilgili bölüme girebilmemiz gerekir ki genelde bioslarda FSB ve benzer ayarlar Advanced Chipset Features başlığı altında bulunurlar. FSB ayarlarını değiştirebileceğimiz yeri bulduktan sonra yavaş yavaş küçük aralıklar ile FSB' yi yükseltmeye başlayabiliriz. Örneğin 1800Mhz de çalışan bir Athlon64 3000 Venice işlemcinin FSB hızı 200 MHz' dir Bu durumda, işlemci çarpanı 9' dur. Mesela çarpan kilitli olduğu ve çarpanı yukarı doğru arttıramayacağımız için FSB' yi mesela 220' ye yükselttiğimizde işlemcimizin hızı 220x9=1980Mhz' e çıkacaktır. FSB' yi 222 yaptığımızda ise işlemcimiz 2000MHz yani 2Ghz de çalışmaya başlayacaktır. Tabii FSB hızının artması ile artan hızı her aşmada değişik test programları ile birlikte test etmek günlük kullanımda elde edilen hızın stabil olup olmayacağının da göstergesi olacaktır. Tabii artan FSB ile birlikte ram hızımız da artacak. Örneğin 200 FSB de çalışan işlemciniz ile birlikte standart hızı 200Mhz olan DDR400 bellek ( DDR400'ler genelde 400Mhz olarak bilinirler ama gerçek hızları 200Mhz' dir. Çift taraflı veri taşıma özelliklerinden dolayı efektif çalışma hızları 400Mhz'dir ) kullanıyorsunuz diyelim. İşlemci FSB' sini 220Mhz' e çıkardığınız zaman senkronize olarak ram hızınız da 220' ye çıkacaktır. Eğer özellikle overclock için üretilmiş özel ramlerden kullanmıyorsanız belli bir noktadan sonra ramleriniz sisteminizin zayıf halkası olacaktır ve sistem donmaları yada kilitlenmeleri başlayacaktır. Bunu aşmak için ram bölenlerini kullanmak mümkün. Yazının ilerleyen bölümlerinde ramlerle ilgili detaylı bilgileri de vereceğiz.
İşlemci Voltajı
FSB'yi yada Çarpan'ı yükselttiğimiz de işlemci doğal olarak daha yüksek saat hızlarında çalışmaya başlayacaktır. Belli bir seviyeye kadar bu gidebilir ama bir noktadan sonra sistem stabilitesi bozulmaya başlayacak uygulamaların çalışması kararsızlaşacaktır. Buna sebep olarak işlemcinin yüksek hızda bazı sinyalleri kaçırması gösterilebilir. Ancak verilecek ekstra voltaj ile birlikte bu durum değişebilir.Voltaj değişikliğine hangi düzeyde ihtiyaç duyulacağı, ancak denemeler yapılarak anlaşılabilir. Belli bir hızdan sonra, sistemde belli aralıklarla donmalar olur, uygulamalar veri kaybetmeye başlarsa, bu hız ve üstünde küçük bir voltaj artışı yapılıp bir değişiklik olup olmadığı test edilebilir. Örnek vermek gerekirse AMD'nin Athlon64 3000 Veniceleri genelde 2500Mhz'e kadar ekstra voltaj vermeden overclock olabilirken 2500Mhz üstüne overclock edebilmek için işlemciye ekstra voltaj vermek gerekebilir. Gelişen teknoloji ve düşen üretim teknolojileri sayesinde günümüzde işlemciler 65nm (şuan için sadece Intel işlemcileri) üretim teknolojisi ile üretilebilmekte bu sayede daha düşük voltaj ile çalışabilmekteler. Bu sayede işlemciye belli bir oranda -15 fazla voltaj verilebilir fakat daha fazlası özellikle standart işlemci soğutucuları kullanılan sistemlerde ısı problemlerini sebep olabilir. Uzun süreli ısı problemleri de işlemcilerin ömrünü kısaltabilir. Ayrıca AMD işlemcilerin üzerlerindeki bellek kontrolcüleri de yüksek voltaja karşı aşırı duyarlılık gösterebilmekteler. Yine AMD işlemciler de 1.7v gibi yüksek voltaj değerlerinde işlemciyi uzun sure özellikle de standart hava soğutma ile kullanmak bile bile ölüme gitmekten farklı olmayacaktır. Çünkü bu değerler de uzun sure kullanım işlemci'nin yanmasına kadar gidebilen sorunlara yol açacaktır.
Overclock' da Ram' lerin Etkisi;
İşlemciden sonra ramlerinde sınırını bulabilmek oldukça önemlidir. Bunu da cpu:ram oranını değiştirerek deneme yanılma yoluyla bulacağız. Zaten hali hazırda elinizin altında DDR500, DDR600 gibi DDR1 yada DDR2-667 yada 800Mhz'lik ramleriniz varsa ram bölenini kullanmadan fsb yükselterek overclokda yüksek başarım elde edebilirsiniz. Fakat ramlerimiz DDR 400 yada daha yavaş ve düşük modellerden birisiyse eğer 1:1 cpu/ram oranını büyük ihtimalle kaldırmayacaktır. Bu durumda mecburen ramleri daha düşük bir değerde çalıştırmak zorunda kalacağız mesela 3:2 yada 5:4 gibi. Fakat ramlerde bazen durum belli olmayabilir. Bazı işlemcilerde olduğu gibi elinize tesadüfen modülleri sağlam ve yüksek performansı kaldırabilecek DDR400 ramler normalde bu değerlerde çalışması gerekiyorken birden sürpriz yapıyor ve olması gerekenden daha yüksek performansta mesela DDR 500 hızlarında bile çalışabiliyor. Bunu deneyerek bulacaksınız. Aynı cpu gibi denediniz ve bir yerden sonra sistem çakıldı. Daha önce fsb arttırım yolu ile işlemcimizin sınırını bulduğumuz için cpu dan şüphelenmemize gerek yok. Bu durumu aşabilmek için işlemci uyguladığımızı yolu ramlerde de uygulayarak voltaj arttırımına gidilebilir. Ramlerde de yavaş adımlar ile voltajı arttırarak stabil çalışabildiği en yüksek değerleri bulabiliriz. Fakat her ram işlemcilerde olduğu gibi fazla voltajı sevebilecek diye bir durum söz konusu değil. Mesela TCCD bellek modüllerine sahip ramler yüksek fb'ye mesela 300Mhz'e kadar çıkabilmekteler ama fazla voltajı sevmezler. Örneğin 3v'de kullanılacak TCCD bellekler ( Örneğin Gskill'in TCCD bellek modüllerine sahip F1 serisi ramleri ) kısa sürede iş göremez hale gelebiliyorlar.
Ramlerinde sınırını bulduk şimdi geldik ram timingleriyle (zamanlamalar) oynamaya yani ramlerimizi daha düşük CL (Cas Latency) değerleriyle daha agresif çalışmaya zorlamaya. Düşük CL değeri daha hızlı veri hareketi sağlayacağı için daha fazla performans getirecektir. CL değerleri üzerindeki değişiklikleri biosumuzdaki Advanced Chipset Features üzerinden yapabilirsiniz. Günlük kullanımda alacağınız standart DDR400 ramler genellikle gecikme değerleri olarak 200 (efektif 400)Mhz'de 2,5-3-3-7 değerlerinde çalışabilmekteler. Ama özellikle yüksek overclock sonucu daha önce dediğimiz gibi standart ramlerde özellikle bu bu değerlerden fedakarlık yapmak gerekir. Örneğin elinizdeki standart 200 (efektif 400)Mhz'lik ramler işlemci fsb'sini genellikle 225-230 Mhz'ler civarı anca gecikme sürelerini yükselterek elde edebilirsiniz ki CL 2,5 değerini CL 3 yaparak bile raminiz biraz daha yüksek mhz'e çıkmasını sağlayabilirsiniz. Ama bilemeniz gerek SuperPi gibi işlemci bellek testi yapan uygulamalar yüksek mhz düşük timig değerleri ile yüksek başarı gösterebilir.
Overclock İçin Uygun Anakart Seçimi
Özellikle overclock yapmak isteyen kullanıcıların işlemciden de önce dikkat etmeleri gereken komponent anakarttır. Çünkü elinizde ne kadar overclock'a yatkın işlemci yada bellek olsa bile anakartınız overclock için gerekli belli kriterleri yerine getiremiyorsa eğer overclock yapmak ya imkansız olacak yada birçok detay ile gereksiz yere uğraşmaktan kabus haline dönüşecektir. Günümüzde artık birçok anakart FSB ve Çarpan ayarlarını bios üzerinden değiştirmenize olanak tanımaktadır. Hatta yine güncel birçok anakartta işlemci ve belleğe giden voltajlara da müdahale edebilmek mümkün. Tabii anakartların overclock yapabilmek için verdiği bu özelliklerin seviyesi markadan markaya göre de değişmektedir.
Windows Üzerinden Overclock
Anakartların bioslarının dışında Windows üzerinden bazı programlar ile de overclcok yapabilmek mümkün. Başta Clockgen olmak üzere artık birçok anakart üreticisi anakartlarının yanında verdikleri cd içine overclock yapabilmeye yarayan bazı araçlar koymaktalar. Bios üzerinden olduğu gibi Windows üzerinden de overlcok yapılabilir ama böyle yapılacak bir overclock denemesinde yaşanacak sorunlar biosdan yapılana göre artabilir. Bunda en büyük etken Windows işletim sisteminin kendi yapısı. Özellikle Windows üzerinden yapılan hatalı overclock çalışmalarında işletim sistemini system dosyaları çok çabuk etkilenip işletim sistemin çökmesine ve sonrasında başa format olmak üzere meşakkatli bir yola girmenize neden olabilir. Bu sebeple mümkün olduğu kadar overclock çalışmalarını bios üzerinde yapmaya gayret göstermeliyiz.
Soğutma
Her şey başarılı bir overclock işlemi ile bitmiyor maalesef. Overclock işlemini yaptıktan sonra işlemci'nin ısı durumunu da iyi takip altına almak gerekiyor. Günümüzde işlemcileri soğutmak için hava soğutma, su soğutma , gaz soğutma ve nitrojenli soğutma gibi değişik çözümler bulunmakta. Bu soğutma çözümlerinden yaygın olanlar hava soğutma ki bu bildiğimiz klasik işlemci fanları ile sağlanıyor. Ayrıca yavaş yavaş su soğutma çözümleri de yaygınlaşmaya başladı. Başta Thermaltake ve Gigabyte olmak üzere değişik firmalar hazır su suğutma çözümleri satmaktalar. İşlemci soğutma da fiyat/performans oranı en yüksek çözüm standart hava soğutmadır. Zaten birçok overclockçu'ya hava soğutma çözümleri kafi gelebilmekte. Hava soğutmaları genelde ısı emici ve fan (HSF) olmak üzere 2 parçadan oluşurlar. Bu fanlar artık devir ayarlı çalışabildikleri için gerek yazılımsal gerekse çoğu fan'ın 5.25 'lik ön kasa slotuna takılabilecek kontrolcüleri yardımı ile yüksek işlemci gücü gerektirmeyen uygulamalarda fan hızı düşürülerek daha sessiz bir ortam el edilebilir.
Isı emicinin temel görevi işlemci üzerindeki ısıyı dağıtarak havaya vermektir. Isı emicinin hava ile temas eden alanı ne kadar geniş olursa soğutmadan elde edilebilecek performansta o kadar iyi olacaktır. Yani ısı emici ne kadar büyük olursa soğutmadan elde edilecek sonuçta o kadar kaliteli olacaktır. Yalnız anakart üzerinde ısı emicinin yerleştirilmesi için ayrılan alan az olduğu için soğutucularda belirlenen bir limit bulunmaktadır. Isı emicilerin genel ağırılığı 450 gramı geçmemelidir. Bunu geçtiği zaman " PCB " denilen baskılı devrenin zarar görmesi kuvvetle muhtemeldir. Isı emicinin yanı sıra ısı emicinin yapımında kullanılan metal de oldukça önemlidir. Isının iletimini en iyi sağlayan metallerden biri olan bakır il üretilen ısı emiciler en iyi sonucu vereceklerdir. Bugün piyasada bakır, alüminyum, alüminyum-bakır karışımından oluşan değişik ısı emiciler bulunabilmekte. Genelde ucuz olması ve kolayca işlenebilmesinden dolayı ısı emicilerde alüminyum kullanılır. Ayrıca ısı emici ile işlemci arasındaki sıcaklık alış verişi daha verimli hale getirebilmek için Termal macunlarda kullanabilirsiniz. Bugün piyasada yaygın olarak kullanılan ve işlemcilerin yanında da gelen beyaz termal macunlar tatminkar sonuçlar vermekten uzaklar. Bu tip macunlar yerine alaşımında yüksek miktarda gümüş bulunan termal macunları ki örneğin Artic Silver 5'in alaşımında. Tek başına ısı emici ve termal macunlar işlemciyi soğutmaya yetmezler ayrıca ısı emici üzerinde bir de fan kullanmalısınız. Bu fan ile ısı emicinin emdiği ısıyı havaya dağıtmak için gerekli. Alacağınız fan da dikkat etmeniz gereken en önemli özelliklerin başında devir hızının ayarlanıp ayarlanmadığı geliyor. Piyasada birçok ledli ışıklara ve diğer gösterişli unsurlara sahip birçok fan bulunmakta. Fakat bunların birçoğu maalesef başarılı sonuçlar veremiyor. Bunlardan ziyade Thermaltake, Cooler Master, Silverstone gibi markaların fanları ısı emiciler ile birlikte işlemci üzerinde kullanılabilirler.
Ayrıca su soğutma sistemlerini de kullanma imkanınız bulunmakta. Bugün birçok büyük üretici hazır su soğutma sistemleri satmakta. Su soğutma sistemlerine genelde soğutma performansından ziyade ses seviyesini düşürmek için geçilmekte. Tabi ki su soğutma sistemlerinin soğutma performansları hava yani fanlı sistemler ile elde edilen sonuçlardan daha iyi olacaktır ama temel geçiş sebebi sessizliktir. Piyasada başta Zalman Reserator olmak üzere Themaltak ve Gigabyte'ın su soğutma çözümlerini bulabilmek mümkün.